Õºâñãºë àéìàã àÿëàë æóóë÷ëàëààð á¿ñ íóòàãòàà òýðã¿¿ëýõ çîðèëò òàâèí àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëæ Ìîíãîë óëñûí àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí á¿ñ íóòàã áîëîí õºãæèæ áàéíà. 2009 îíû áàéäëààð Õºâñãºë àéìàãò àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëæ áàéãàà 50 îð÷èì æóóë÷íû áààç 22 îòîã ,24 ãýð áóóäàë 7 àìðàëòûí  ãàçàð 22 çî÷èä áóóäàë àæèëëàæ íýã ýýëæèíäýý 2500 æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàé áîëñîí áºãººä àéìãèéí õýìæýýíä àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðò 334 õ¿í àæèëëàæ æèëäýý 20000 îð÷èì ãàäààä äîòîîäûí æóóë÷äàä ¿éë÷èëæ áàéíà. 2005 îíîîñ ýõëýí àéìãéèí àÿëàë æóóë÷ëàëûí çºâëºë㺺í,2008 îíîîñ Íóòãèéí èðãýäýä ò¿øèãëýñýí àÿëàë æóóë÷ëàëûí çºâëºë㺺íèéã Õàòãàë òîñãîíä õèéæ õýâøýýä áàéíà.

Àÿëàë æóóë÷ëàëûí óëèðëûí õóãàöààã óðòàñãàõ çîðèëãîîð ºâëèéí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ýõ ¿íäñèéã òàâüñàí  Ìºñíèé áàÿðûã àíõ 2000 îíîîñ òýìäýãëýæ ýõýëñýí áºãººä ,Òýø¿¿ðèéí ìàðàôîí,Ìîðèí áîëîí íîõîéòîé ÷àðãàíû àÿëàë çýðýã àÿëàë æóóë÷ëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íýýð íýð òºðºë íü íýìýãäýæ  õ¿ðýý íü ºðãºæººä áàéíà.

Öààøèä Öàíà òýø¿¿ðèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèòîé áààç çàãàñíû ñïîðò àãíóóð,àìüòíû õ¿ðýýëýí çýðãèéã áàéãóóëæ æóóë÷äûã îëíîîð òàòàõ áîëîìæ á¿ðä¿¿ëýõýýð áýëòãýæ áàéíà.ªâëèéí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ýõ ¿íäñèéã òàâüñàí ̺ñíèé áàÿðûã àíõ Õàòãàë,Õàíõ,Ðåí÷èíëõ¿ìáý,Óëààí-óóë,Àëàã-Ýðäýíý,×àíäìàíü-ªíäºð çýðýã Õºâñãºë íóóð îð÷ìûí ñóìäûí õýìæýýíä òýìäýãëýæ áàéñàí áîë 2006 îíîîñ öàð õ¿ðýý íü ºðãºæèæ Õºðø ÎÕÓ áîëîí ãàäààäûí æóóë÷èä äîòîîäûí àÿëàã÷äûí ñîíèðõëûã òàòàæ ̺ðºí õîò Õºâñãºë àéìãèéí èõýíõ ñóìä Óëààíáààòàð áóñàä àéìàã õîòóóäààñ õ¿ì¿¿ñ èðæ îðîëöäîã óëñûí áîëîí á¿ñèéí ÷àíàðòàé òîìîîõîí àðãà õýìæýý áîëæ íýð õ¿íä íü ºñ뺺.

Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä æóóë÷íû ñîíèðõîë òàòàõ îðîí íóòãèéí îíöëîãèéã èëýðõèéëñýí

-Öààòàí ôåñòèâàëü

-Ñàðëàã ôåñòèâàëü

-Öàà÷íû íààäàì

-Àëàíãóà ýõèéí ñóðãààëèéí áàÿð

-Ýâ ìîäíû íààäàì /ÎÕÓ-ûí Ò¿íõýí àéìàãòàé õàìòàð÷ /

-Îëîí óëñûí ã¿éëòèéí ìàðàôîí

-Õîòãîéä äóóíû íààäàì

-Òóóðàéí òºâºð㺺í õºãæìèéí íààäàì

-Äàðõàä äóóíû íààäàì çýðýã àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àéìàã îðîí íóòãèéí  òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà õóâèéí õýâøëèéíõýíòýé õàìòðàí çîõèîí áàéãóóëæ èõýýõýí ¿ð ä¿íä õ¿ð÷ òîãòìîëæèí æóóë÷äûí èðæ ¿çýõ ººðñ人 îðîëöîõ ñîíèðõîëòîé àæèë ¿éë÷èëãýý áîëæ áàéíà.

Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéãàà æóóë÷íû áààçóóäûí áîõèðûí àñóóäëûã ×åõ óëñûí îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí øèíý òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëýí øèéäâýðëýõ,æóóë÷íû àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ ¿¿äíýýñ Õàòãàë òîñãîíä öàãäààãèéí õýñýã áàéãóóëæ,æóóë÷íû áààçóóäàä çàì òàâèõ,ýð÷èì õ¿÷ òàòàõ,õºäºë㺺íò õîëáîî ñóóðèëóóëàõ æóóë÷äûí ¿éë÷èëãýýíä íóòãèéí èðãýäèéã îëíîîð îðîëöóóëàõ òýäýíä ñóðãàëò ÿâóóëæ ìýðãýø¿¿ëýõ çýðýã àæëóóä õèéãäýæ áàéíà.2006 îíä Ìîíãîë óëñ,ÎÕÓ-ûí Åðºíõèéëºã÷ íàðûí áàéãóóëñàí “Ìîñêâàãèéí òóíõàãëàëä “Õºâñãºë-Áàéãàëü íóóðûí îð÷èìä àÿëàë æóóë÷ëàëûã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí õî¸ð îðíû àÿëàë æóóë÷ëàëûí õàìòûí àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõýýð òîõèðîëöñîí.

Õºâñãºë íóóðûí á¿ñèéí îäîîãèéí áàéäàë,ÎÕÓ-òàé õèë çàëãàà áàéðëàë,äýä á¿òöèéí õºãæëèéí õàíäëàãà çýðýã íü ÎÕÓ-ûí æóóë÷äûã òàòàõ,ÎÕÓ-ààð äàìæóóëàí ãóðàâäàã÷ îðíû æóóë÷äûã Ìîíãîëä àÿëóóëàõ Ìîíãîëûí æóóë÷äûã Áàéãàëü íóóðûí îð÷èìä àÿëóóëàõ òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéíà.

2008 îíîîñ Èðêóòñê –Ìºðºíãèéí ÷èãëýëä îëîí óëñûí æóóë÷äàä çîðèóëñàí íèñëýã ¿éëäýõýýð íèñýõ áóóäëûí àýðîäðîì õèéãäýýä áàéíà.Àÿëàã÷ æóóë÷äàä çîðèóëñàí òóñãàé õºòºëáºð,îòîãèéí ¿éë÷èëãýýíèé æóðàì áîëîâñðóóëæ Àéìãèéí ÈÒÕ-ûí õóðàëäààíààð áàòëóóëàí ìºðäºæ ýõýëñíèé ¿ð ä¿íä æóóë÷äûí òîî ýðñ ºñºæ Õºâñãºë àéìãèéí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä òýðã¿¿ëýõ áàéð ñóóðü ýçýëæ áàéãàà áèëýý.

̺ðºí㺺ñ Õàòãàëûí ÷èãëýëä õàòóó õó÷èëòòàé õàð çàì òàâèõ àæèë 2009 îíîîñ ýõýëæ ã¿öýòãýëèéí øàòàíäàà ÿâæ áàéíà.

Õàíõ,Õàòãàëûí ÷èãëýëä çîð÷èã÷ òýýâðèéí æèæèã òîì óñàí îíãîö àÿëóóëàõ,àâòî çàìûã çàñàæ ñàéæðóóëàõàä ÷èãëýñýí õºðºí㺠îðóóëàëò õèéãäýæ,öààøèä õèë îð÷ìûí àÿëàë æóóë÷ëàëûí íººö áîëîìæèéã òîäîðõîéëîí àÿëëûí ìàðøðóòàä îðóóëàõ,ýêîëîãèéí áîëîí ñî¸ëûí  àÿëàë æóóë÷ëàëûã õºãæ¿¿ëýõ àÿëëûí øèíý òºðºë,ìàðøðóò áèé áîëãîõ òàëààð ñóäëàí ¿çýæ õýðýãæ¿¿ëýõýýð àæèëëàæ áàéíà.

Õýäèéãýýð àÿëàë æóóë÷ëàë íü Õºâñãºë àéìãèéí õºãæëèéí ñàëøã¿é õýñýã áîëîí õºãæèæ áàéãàà áîëîâ÷ øèéäâýðëýõ àñóóäëóóä îëíîîð òóëãàð÷ áàéíà.Òóõàéëáàë:

-Õºâñãºë íóóðûí áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçðûí äààö õýòýð÷ áàéãàëü ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäàë àëäàãäñàí

-Àéìàãò àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà æóóë÷íû áààçóóäûí 80 õóâü íü Óëààíáààòàð õîòîä á¿ðòãýëòýé îðîí íóòàãò òàòâàð òºëäºãã¿é.

-ªðñºë人íèé ýð÷èìæèëò áîëîí àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí õóðäöààñ ýðõ ç¿éí îð÷íû øèíý÷ëýëò õîöîð÷ áàéãàà.

-Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿éëäâýðëýë íü óëèðëûí øèíæòýé

-Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ãàð÷ áàéãàà áàéãàëèéí ãàìøèã õàëäâàðò ºâ÷èí,óëñ òºð ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë,¿éë÷èëãýýíèé áîëîí òýýâðèéí õýðýãñëèéí òåõíèêèéí äîãîëäîë çýðãýýñ øàëòãààëàí æóóë÷äûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àñóóäàë ó÷èð äóòàãäàëòàé

-  Àéìàã îðîí íóòãèéí õýìæýýíä àÿëàë æóóë÷ëàëûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé áðýíä¿¿ä áèé áîëæ áàéãàà ÷ íèéò æóóë÷äûí ìàññûã õàìðàõã¿é òóõàéí áààçûí õýìæýýíä òàíèãäàõ òºäèé

-Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñòàòèñòèê á¿ðòãýë ñóäàëãààíû òîãòîëöîî òºëºâøººã¿éãýýñ àÿëàë æóóë÷ëàëààñ ýäèéí çàñàãò îðóóëæ áóé õóâü íýìýð áîäèò áóñ çýðýã áîëíî.

Äýýðõè òóëãàìäñàí íýí äàðóé øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýí óëìààð ¿éë÷èëãýýæñýí ýäèéí çàñãèéí øèíý îð÷èí, øèíý ÷àäàâõèéã á¿ðä¿¿ëýõ àÿëàë æóóë÷ëàëûã ºðãºí õýðýãëýý áîëãîõîä ãîë áîäëîãî òºëºâëºëòºº ÷èãë¿¿ëýí õýðýãæ¿¿ëæ äàðààõ àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé.¯¿íä:

1.    Õºâñãºë íóóðûí ýðýã äàãóóõ æóóë÷íû áààçóóäûí òºâëºðëèéã ñààðóóëàõ õîã õàÿãäàë áîëîí öýâýð áîõèð óñíû àñóóäëûã øèéäâýðëýí íýìæ ãàçàð îëãîõã¿é áàéõ

2.    Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷íûã øèíý÷ëýõ

3.    Áàéãàëèéí ¿çýñãýëýíò áîëîí,ò¿¿õ ñî¸ëûí ¿íýò ç¿éëñèéã õàäãàëàí õàìãààëàõ àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿çìýð áîëãîõ /Ìàðøðóòàä îðóóëàõ/

4.    Íóòãèéí èðãýäýä ò¿øèãëýñýí àÿëàë æóóë÷ëàëûã õºãæ¿¿ëýõ,òýäãýýðèéã äýìæèõ,íóòãèéí èðãýäèéã àæëûí áàéðààð õàíãàõàä àíõààðàõ

5.    ªâëèéí àÿëàë æóóë÷ëàëûã õºãæ¿¿ëýõ çàìààð àÿëàë æóóë÷ëàëûí óëèðëûã óðòàñãàõ óëìààð àæèë ýðõëýëòèéã òîãòâîðæóóëàõ

6.    Àÿëàë æóóë÷ëëàëûã õºãæ¿¿ëýõýä òºð áîëîí õóâèéí õýâøëèéíõíèé á¿òýýë÷ õºðºí㺠îðóóëàëò áà øèíý ñàíàà÷ëàãûã óðàìøóóëàõ íýãäìýë íýã áîäëîãîä çàíãèäàõ

7.    Á¿ñèéí àéìãóóäòàé áîëîí õºðø çýðãýëäýý ÎÕÓ-òàé àÿëàë æóóë÷ëàëûí õàìòûí àæèëëàãààã èäýâõæ¿¿ëæ ¿ð ä¿íòýé òºñºë õºòºëáºð,õàðèëöàí àøèãòàé õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèõ

8.    Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ìåíåæìåíòýä ìýäýýëèéí òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ìàðêåòèíãèéí ñóäàëãàà ñòàòèñòèê á¿ðòãýëèéã ñàéæðóóëàõ  

Äýýð äóðüäñàí áîëîìæèò íºõöºë áàéäëûã ñóäëàí ¿çýæ õýðýãæ¿¿ëýõ,òóëãàð÷ áàéãàà àñóóäëóóäûã äýñ äàðààòàéãààð øèéäâýðëýí àÿëàë æóóë÷ëàë íü Õºâñãºë àéìãèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íèéãìèéí õºãæèëä ÷óõàë íºëºº ¿ç¿¿ëýõ òýðã¿¿ëýõ ñàëáàð áîëîõîä ¿íäýñ áîëîõ þì.